طرح آموزش قرآن در سفر حج
روش اول
در ابتداي كار از كليه حجاج (با حضور همه حجاج در مكاني خاص و يا در گروههاي چند نفره در محلهاي تعيين شده و يا بهصورت انفرادي بهصلاحديد مربي) از جايي از قرآن (ترجيحاً سوره حج) و بدون تمرين قبلي تست قرائت گرفته شود.
پساز تست افراد به شش گروه زير تقسيم ميشوند:
1- بيسواد
2- آشنا با حروف و حركات (بخشخواني)
3- آشنا با روخواني (كلمهخواني و عبارتخواني)
4- آشنا با روانخواني (قرائت يك عبارت بدون قطع نفس)
5- آشنا با تجويد (رعايت بخشهاي مهمي از احكام و مخارج و صفات)
6- قرائت قابل قبول (رعايت تجويد و احكام در حد كتاب حليه القرآن جلد اول استاد موسوي)
در اين طرح آموزشي بدينصورت برنامهريزي ميشود كه هر قرآنآموز در طي سفر حج بتواند دو پله ترقي نمايد يعني بيسواد بتواند تا كلمهخواني پيش برود و مثلاً كسيكه آشنايي با روانخواني دارد بتواند قرائت قابل قبولي ارائه دهد.
البته گروه شش باوجود اينكه راه براي ترقي در زمينه قرائت قرآن براي آنها وجود دارد ولي جهت آموزش حرفهاي آنان برنامهاي وجود ندارد بلكه ميتوانند بهعنوان كمككار مربي داوطلب گردند.
جهت فراگيري قرآن و اصولاً هر علم و عملي دو كار ضرورت دارد:
1- آموزش تئوري بهطوريكه خود قرآنآموز بتواند بهراحتي مطلب را هضم كرده و بيان كند و يا بهديگري انتقال دهد.
2- مهارت عملي كه بهنوبه خود داراي اهميت فراوان بوده و موجب ماندگاري قواعد قرآن در ذهن ميگردد.
البته نقش مربي را نميتوان ناديده گرفت و درواقع اگر مربي توانايي و فن آموزش را بداند بهراحتي از عهده كار برميآيد و متعلم ناموفقي نخواهد داشت. مربي بايد عملاً خود گروه شش را پشتسر گذاشته و اطلاعات تئوري وي در حد كتاب حليه القرآن جلد دو بوده و روش تدريس را گذرانده باشد. ممكن است بسياري از دانستههاي مربي در امر آموزش بهكار نيايد ولي از لحاظ رواني اثر مثبتي روي قرآنآموزان خواهد داشت. (اگر متعلم بداند معلم در امر آموزش و قرائت حرفهاي نيست، ناخواسته اثر نامطلوبي بر ضمير ناخودآگاه متعلم خواهد گذاشت)
بنابراين، مربي پنج كلاس جداگانه براي متعلمين برگزار مينمايد كه آموزش تئوري همه آنها بهعهده خود اوست و مدت زمان 45 دقيقه براي هر كلاس درنظر بگيرد و پساز آن بايد قرآنآموزان يك ساعت كار عملي انجام دهند. و ميتواند دو كلاس تئوري و عملي همزمان ولي در دو مكان جداگانه صورت پذيرد. و به عبارتي كلاسهاي تئوري بايد جداي ازهم شكل بگيرد ولي كلاس تمرين قرائت براي همه قرآنآموزان در يك مكان و زمان مشخص تشكيل شده و هركس قرائت خود را (با صداي بلند و با نظارت مربي يا افرادي از گروه شش) داشته باشد.
ضمناً مربي بايد هر سطح آموزشي را در هفت جلسه بهاتمام برساند و بهعبارتي تعداد جلسات هر كلاس 14 جلسه خواهد بود و منبع آموزشي براي گروه پنج ترجيحاً (حليه القرآن جلد اول از استاد سيدمحسن موسوي) و براي گروههاي پايينتر كتاب (روخواني و روانخواني نور از اساتيد محمد موسوي و احمد حاجيشريف) باشد، بدين نحو كه براي گروه اول ده درس اول، براي گروه دوم تا درس پانزدهم، براي گروه سوم تا درس بيستم، و براي گروه چهارم علائم وقف و آشنايي با رسم الخط قرآنها كه در پايان همين كتاب آمده است تدريس گردد.
روش دوم
روش گفته شده براي كاروانهايي مطلوب است كه مشكل خاصي ازلحاظ در اختيار داشتن مربي و مكانهاي تشكيل كلاس نداشته و فرصت تشكيل چنين كلاسهايي براي آنها مهيا باشد، درغير اينصورت بهشرح زير عمل شود.
همه حجاج در يك مكان جمع شده و تشكيل جلسه قرائت قرآن (مقابله قرآن) ميدهند و در اولين جلسه به هر حاجي يك كد اختصاص داده ميشود. كد يك براي مربي ، كد دو براي كمكمربي، كدهاي 3 و بالاتر براي ساير حجاج خواهد بود. كد هركس مبيّن شماره صفحه قرآن است. (قرآنها همه يكنواخت و ترجيحاً رسم الخط عثمان طه باشد)
در جلسه اول حاجي شماره 3 چند خط از ابتداي صفحه 3 تلاوت ميكند و بسته به سطح سواد قرآني ميتواند از يك خط تا يك صفحه متغير باشد. سپس حاجي شماره 4 چند خط از ابتداي صفحه 4 و بههمين ترتيب ساير حجاج چند خط از ابتداي صفحه مربوط به خود را تلاوت مينمايند. در روز دوم (جلسه دوم) كد همه اعضا يك شماره افزايش مييابد، يعني حاجي كه جلسه قبل چند خط از ابتداي صفحه 3 را خوانده، در اين جلسه چند خط از ابتداي صفحه 4 و در جلسه بعدي چند خط از ابتداي صفحه 5 را ميخواند. بنابراين هر حاجي ميداند كه در جلسه بعد كجا را بايد تمرين نموده و در جلسه بخواند.
توجه به چند نكته:
1- ترتيب خواندن قرآن براساس شماره صفحه ضرورت دارد. (مثلاً در جلسه اول از صفحه 1 شروع و بهترتيب صفحات 2 ، 3 ، 4 و الي آخر قرائت ميشود)
2- ترتيب نشستن حاجيان براساس شماره هيچ لزومي ندارد. (مثلاً صفحه 3 توسط حاجي شماره 3 از يك طرف مجلس و سپس صفحه شماره 4 توسط حاجي شماره 4 از طرف ديگر مجلس و بههمين ترتيب با حفظ ترتيب صفحه، قرائت ميكنند)
3- افرادي كه غايبند صفحات آنها تلاوت نميشود و شماره فرد غايب مانند سايرين براي روز بعد يك شماره افزوده ميگردد. (مثلاً شماره 4 كه غايب است بايد براي جلسه بعدي صفحه 5 را آماده نمايد)
4- كل زمان جلسه نبايد از دو ساعت تجاوز نمايد.
5- اغلاط اعرابي بايد بلافاصله در ميان قرائت گفته شده و توسط قاري تصحيح گردد ولي اشكالات تجويدي و احكام قرائت در پايان قرائت قاري عنوان گردد. اشكالات تجويدي فقط براي كساني بيان ميشود كه روخواني مشكل نداشته و فاقد اغلاط اعرابي باشند.
6- درصورت امكان دو جلسه مجزا باعناوين (كلاس روخواني) و (كلاس روانخواني) تشكيل گردد. سه گروه اول از تقسيمبندي سابق در گروه اول (روخواني) و سه گروه دوم از تقسيمبندي مذكور در گروه دوم (روانخواني) حضور يابند.
7- انجام مسابقه و اهداي جوايز از ابتكارات مربي است كه بسيار مفيد فايده خواهد بود.